1867’de Alaska’da Bir Gecede 12 Gün Kayboldu: Aynı Hafta İki Cuma Yaşandı

Alaska’da Takvim Bir Gecede 12 Gün İleri Sardı: İnsanlar Aynı Cumayı İki Kez Yaşadı

Bilim Haberleri - Tarih kitaplarının sayfaları arasında kalmış bu olay, Alaska’nın 1867’de Amerika Birleşik Devletleri’ne devredilmesi sırasında yaşandı. Bölge sakinleri 6 Ekim 1867 Cuma gecesi yatağa girdi, ertesi sabah uyandıklarında ise takvimler 18 Ekim 1867’yi gösteriyordu. Üstelik günlerden yine Cumaydı. Bu sıra dışı durumun temelinde iki farklı takvim sisteminin çakışması ve uluslararası tarih çizgisinin yeniden düzenlenmesi yatıyordu.

Rus İmparatorluğu topraklarını ABD’ye toplam 7,2 milyon dolar karşılığında bıraktı. Dönüm başına 2 sent gibi komik bir rakama denk gelen bu anlaşma, dönemin ABD Dışişleri Bakanı William Seward’ın adıyla “Seward’ın Çılgınlığı” olarak anıldı. Washington yönetimi Pasifik’teki nüfuzunu artırmak isterken, Moskova ise merkezden binlerce kilometre uzaktaki bu toprağı savunmanın maliyetinden kurtulmayı hedefliyordu. Mart ayında imzalanan anlaşmanın resmi devir teslim töreni ise aylar süren hazırlıkların ardından 18 Ekim’de Sitka’da yapılabildi.

Rusya’nın Israrla Kullandığı Jülyen Takvimi

Rus İmparatorluğu 20. yüzyıla kadar Jülyen takvimini kullanmaya devam etti. Julius Caesar tarafından MÖ 46’da yürürlüğe konan bu sistem, güneş yılını 365,25 gün olarak hesaplıyordu. Oysa Dünya’nın Güneş etrafındaki dönüş süresi aslında 365,2422 gündü. Aradaki küçük fark yüzyıllar içinde birikerek koca bir makasa dönüştü. 1582’de Papa XIII. Gregory’nin devreye almasıyla Avrupa ve Amerika kıtası Gregoryen takvimine geçti. Rusya ise Ortodoks Kilisesi’nin muhalefeti nedeniyle eski sistemde kalmaya devam etti.

1867 yılına gelindiğinde iki takvim arasındaki fark tam 12 güne ulaşmıştı. Bu yüzden Rus takvimine göre 6 Ekim 1867 Cuma olan tarih, ABD’de 18 Ekim 1867 Cumaya denk geliyordu.

Tarih Çizgisinin Batıya Kayması

Karışıklığı büyüten ikinci faktör uluslararası tarih çizgisinin konumuydu. Rus yönetimi altındaki Alaska, zaman hesaplaması açısından Asya kıtasının bir parçası sayılıyordu. Tarih çizgisi Alaska’nın doğu sınırından, yani Kanada ile arasından geçiyordu. Bu da bölgenin Amerika kıtasından bir gün ileride olması anlamına geliyordu.

ABD yönetimi devraldıktan sonra çizgi Bering Boğazı’nın batısına çekildi. Alaska böylece Amerika kıtasının zaman dilimine dahil oldu. Takvim değişikliğiyle 12 gün ileri gidilirken, tarih çizgisi kayması da bir günlük ek oynamaya yol açtı. Sonuç olarak 6 Ekim Cuma gününün ertesi sabahı 18 Ekim Cuma oldu. Aradaki 11 gün tamamen buharlaştı. Haftanın günü ise hiç değişmedi.

Bazı kaynaklar 12 günlük takvim farkına karşın tarih çizgisi etkisiyle net sıçramanın 11 gün olduğunu belirtiyor. 6 Ekim’den 18 Ekim’e atlanması da tam olarak 12 değil, 11 günlük bir takvim kaybı anlamına geliyor. Ne olursa olsun, Alaska halkı üst üste iki Cuma sabahına uyanarak tarihe geçti.

Ekim Devrimi’nin Adı da Bu Sistemden Geliyor

Rusya’nın takvim değişikliğine direnmesinin etkileri Alaska satışıyla sınırlı kalmadı. Ülke Gregoryen takvimine ancak 1918’de, Bolşevik Devrimi’nin hemen ardından geçebildi. Bu gecikme tarihin en önemli siyasi olaylarından birinin adlandırılmasını doğrudan etkiledi. Çarlık rejimini deviren ayaklanma Rus takvimine göre Ekim 1917’de patlak verdiği için tüm dünyada “Ekim Devrimi” olarak anıldı. Bugün kullandığımız modern takvime göre ise olayın gerçek tarihi 7 Kasım 1917’ydi.

Alaska’daki bu zaman kayması bugün hala astronomi ve kronoloji çalışmalarında en çarpıcı vaka olarak gösteriliyor. Alaska eyaletinde her yıl 18 Ekim’de kutlanan “Alaska Günü” de bu tarihi devir teslimin yıldönümü olarak resmi tatil sayılıyor. Törenlerde ABD bayrağının göndere çekilmesi yeniden canlandırılıyor. Bilim Haberleri - Hedef Bilgi Toplumu