Anadolu Plakası milyonlarca yıl sonra ikiye ayrılabilir: Bilim insanlarından çarpıcı uyarı
Türkiye’nin içinde bulunduğu Anadolu Plakası üzerinde yapılan yeni bir bilimsel çalışma, yer kabuğunun gelecekte ikiye ayrılabileceğini ortaya koyan çarpıcı bulgulara imza attı. Zonguldak Bülent Ecevit, Dokuz Eylül ve Fırat üniversitelerinden akademisyenlerin ortaklaşa yürüttüğü araştırma, uydu radar verileri ve GNSS ölçümleriyle Anadolu’nun doğusu ile batısı arasında tamamen zıt yönlerde hareketler olduğunu kanıtladı. Elde edilen sonuçlar, jeolojik zaman dilimlerinde devam eden bu sürecin milyonlarca yıl sonra kıtanın ortadan ikiye ayrılmasına yol açabileceğini gösteriyor.
Yer Kabuğunda Belirleyici “Sıfır Hattı” Tespit Edildi
Araştırma ekibinin liderliğini üstlenen Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Antalya körfezinden başlayarak Karadeniz Ereğli’sine kadar uzanan bir geçiş zonu belirlediklerini açıkladı. Bu hat, “sıfır hattı” olarak tanımlanırken, Ankara’nın doğusunda kalan toprakların kuzeye, batısında kalan kesimlerin ise güneye doğru hareket ettiği kesinleşti. Bilim insanları, bu zıt yönlü hareketlerin yarattığı gerinim bölgesini “Orta Anadolu Tektonik Geçiş Bölgesi” olarak adlandırdı.
Uluslararası bilimsel bir dergide yayımlanan çalışma, yalnızca mevcut hareketleri değil, bu hareketlerin jeolojik geçmişini de aydınlattı. Araştırmacılar, tespit edilen gerinim hattının “S” harfi şeklinde kıvrıldığını ve bu şeklin Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın (KAF) yılda yaklaşık 3 santimetrelik hareketiyle oluştuğunu belirtiyor. Bu kıvrılmanın boyutları, sürecin yaklaşık 4.5 milyon yıl önce başladığını işaret ediyor.
Milyonlarca Yıl Sonra İki Olası Senaryo Öne Çıkıyor
Araştırmanın en dikkat çekici kısmını ise geleceğe dair öngörüler oluşturuyor. Bilim insanları, mevcut tektonik hareketlerin devam etmesi durumunda milyonlarca yıl sonra iki farklı senaryonun yaşanabileceğini vurguluyor. İlk senaryoya göre, Anadolu Plakası üzerindeki bu gerilim devam ederse, ülkenin doğu ve batı kesimleri birbirinden tamamen ayrılarak kopabilir.
İkinci senaryo ise fay hatlarının birleşmesini öngörüyor. Arap Plakası’nın Afrika Plakası’na kıyasla yılda 1.2 santimetre daha hızlı hareket etmesi, Doğu Anadolu Fay Hattı’nın (DAF) kuzey kesimini zamanla Kuzey Anadolu Fay Hattı’na yaklaştırıyor. Bu durum, iki büyük fay hattının birleşmesine ve Hatay’dan itibaren mevcut fayları kesecek yeni dik bir fay hattının oluşmasına zemin hazırlayabilir.
Deprem Riski ve Uluslararası Araştırmalarla Paralellik
Bulgular, sadece uzak jeolojik geleceğe ışık tutmakla kalmıyor, aynı zamanda güncel sismik hareketliliği de açıklıyor. Araştırmacılar, belirlenen gerinim hattı boyunca geçmişte 3 ve 4 büyüklüğünde depremlerin meydana geldiğini, ancak bu enerji birikiminin yakın vadede büyük bir yıkıma yol açmayacağını belirtiyor. Sürecin milyonlarca yıl içinde çok daha uzun hatların kırılmasına neden olabileceği ifade ediliyor.
Anadolu’nun karmaşık tektonik yapısına dair yapılan bu yeni çalışma, uluslararası literatürdeki diğer araştırmalarla da paralellik gösteriyor. 2024 yılında Çinli ve Türk akademisyenlerin ortaklaşa yürüttüğü bir araştırma, Anadolu’nun batıya kaçış mekanizmasını detaylandırırken, paleomanyetizma çalışmaları da bölgenin iki farklı evrede deformasyona uğradığını ortaya koymuştu. Tüm bu bulgular, Anadolu’nun jeolojik evrimini anlamak için uluslararası işbirliğinin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.
